Toerist in eigen provincie: de mergelgrotten van Valkenburg

Rianne Gerrits
27 mrt
3 minuten om te lezen

Soms vind ik het leuk om me even te gedragen als een toerist in mijn eigen provincie. Want hoe vaak ga je niet wél op pad als je op vakantie bent, terwijl er eigenlijk om de hoek al genoeg te ontdekken valt?

Zo bezocht ik eerder al Kasteelruïne Valkenburg met een vriendin. Een indrukwekkende plek waar de geschiedenis bijna voelbaar in de muren zit. Ik heb sowieso een zwak voor de middeleeuwen — kastelen, kerken, oude gebouwen — plekken waar je je even kunt verliezen in een andere tijd. Waar je je afvraagt wie hier allemaal gelopen hebben, welke levens zich hier hebben afgespeeld. Mensen met hun eigen verhalen, problemen, geheimen en dromen, op een plek die nu vooral bekeken wordt… maar ooit gewoon iemands thuis was.

Ondergronds leven in de mergelgrotten

Niet veel later bezocht ik ook de Gemeentegrot Valkenburg. Als ik eerlijk ben interesseerde het mergel me in eerste instantie niet zo. Dat het een belangrijke bouwsteen was in de regio, dat wist ik wel. Maar wat mij vooral trok, was het leven dat zich daar heeft afgespeeld.

Bij binnenkomst krijg je een audioapparaatje mee waarmee je op verschillende punten uitleg kunt luisteren. De grotten zijn verbonden met de kasteelruïne, en dat idee alleen al zet je fantasie aan. Smalle gangen, donkere ruimtes… je ziet het bijna voor je: ridders die erdoorheen renden om het kasteel te verdedigen of juist aan te vallen. Mensen van de kerk die er schuilden. Een hele wereld, verborgen onder de grond.

En dan die wanden. Overal zie je tekeningen, beelden en sculpturen. Van historische scènes tot indrukwekkende dieren, zoals de beroemde Mosasaurus — een zeereptiel dat miljoenen jaren geleden in deze regio leefde.

Fossielen, geschiedenis en iets wat niet te bevatten is

Wat ik misschien nog wel het meest bijzonder vind, is het idee dat mergel eigenlijk bestaat uit een ophoping van miljoenen jaren oude fossielen. Resten van zeeleven, samengeperst tot steen. En dat wij daar nu gewoon doorheen lopen.

Dat besef… dat is bijna niet te bevatten.

Net zoals het idee van dinosauriërs trouwens. Dat die ooit echt hebben bestaan. En dat we met de kennis en technologie van nu zo goed kunnen reconstrueren hoe ze eruitzagen. Dat blijft voor mij iets wat ergens tussen fascinatie en ongeloof hangt.

Leven in de grot

Wat me ook enorm bijbleef, waren de verhalen over hoe de grotten daadwerkelijk gebruikt werden. Zo werden er in de mergelgrotten paddenstoelen gekweekt — specifiek champignons. Door de constante temperatuur en hoge luchtvochtigheid waren de omstandigheden daar eigenlijk perfect voor.

En dan denk ik: hoe dan?

Ik krijg mijn eigen moestuintje nog niet eens van de grond, terwijl ik alle middelen, ruimte en zonlicht tot mijn beschikking heb. Laat staan dat je onder de grond, met de beperkte middelen van toen, voedsel gaat verbouwen. Dat moet zóveel werk zijn geweest.

Kunst in de mergel

En dan de muurschilderingen. Achteraf gezien had ik daar eigenlijk langer bij stil willen staan. Maar ik was zo bezig met rondlopen, kijken, verdwalen en af en toe een foto maken, dat ik niet alle audiofragmenten heb geluisterd.

Veel van de tekeningen en sculpturen in de grot zijn gemaakt door blokbrekers en kunstenaars die daar door de jaren heen werkten. Sommigen zijn simpel, anderen verrassend gedetailleerd. En wat me vooral opviel: vanuit bepaalde hoeken lijken ze bijna tot leven te komen. Alsof ze 3D worden in het licht en de schaduw van de grot.

Even iets anders dan terrasjes

Valkenburg aan de Geul staat natuurlijk bekend om haar gezellige terrasjes, drukke straatjes en toeristische trekpleisters. Maar dit voelde even anders. Rustiger. Dieper (letterlijk en figuurlijk).

Een plek waar je niet alleen kijkt, maar ook even stilstaat. Bij de tijd. En bij alles wat er al was… lang voordat wij er waren.