Geloof en katholieke tradities: vroeger en nu

Rianne Gerrits
5 mrt
4 minuten om te lezen

Bijgewerkt op: 24 mrt

“Je bent katholiek opgevoed, denk ik?” De vraag kwam onverwacht van een man van 89 jaar, terwijl we eigenlijk over iets heel anders in gesprek waren. “Christelijk,” antwoordde ik. “Oh,” zei hij, “maar dan weet je vast wat Aswoensdag is toch?” Ik knikte ja. En moet eerlijk toegeven: ik had eigenlijk geen idee.

Hij maakte daarna een grapje dat ik totaal niet begreep. Ik lachte het een beetje ongemakkelijk weg. Achteraf vraag ik me af waarom ik eigenlijk ja knikte. Misschien omdat hij het zo vanzelfsprekend liet klinken dat ik me bijna schaamde om toe te geven dat ik het niet wist.

De volmondige 'Ja'

Voor dat moment had ik al een gesprek gehad met zijn vrouw van 90 jaar. Ze waren 62 jaar getrouwd en vormden zo’n stel dat meteen een glimlach op je gezicht tovert. Nog kwiek, nog scherp, en duidelijk dol op elkaar. We hadden het over de Camino die ik drie jaar geleden liep. Ze vertelde dat ze er vroeger van droomde om zo’n pelgrimstocht te maken, maar dat het er nooit van was gekomen. En dat het nu niet meer zou gaan.

Ik vroeg haar of ze gelovig was, omdat ik daaropvolgend wilde vertellen over de verschillen in geloofs- overtuiging en uiting dat ik in Spanje ervaarde. “Ja, wij zijn gelovig,” antwoordde ze meteen, zonder aarzeling. In hun huis had ik het eigenlijk al gezien: kleine kruisjes, Maria-beeldjes, een stille aanwezigheid van geloof in de ruimte. Maar dit was de bevestiging die ik even nodig had om mijn verhaal te vervolgen.

Geloof in Spanje

Tijdens mijn Camino viel het me namelijk op dat geloof in Spanje anders leeft dan hier. In Nederland — en zeker in Zuid-Limburg — voelt het soms alsof doop, communie en vormsel vooral tradities zijn geworden. Dingen die je doet omdat het hoort, of omdat er cadeaus bij horen. Want eerlijk: welk kind zegt nee tegen een fiets of geld tijdens zijn communie? Maar onderweg in Spanje voelde het geloof oprechter.

In kleine dorpjes, soms met maar een paar inwoners, stond vaak midden in het dorp een kerk. Geen gesloten gebouwen of kerken die leegstaan, maar plekken die nog echt gebruikt werden. Ik herinner me een moment waarop ik twee oudere Spaanse vrouwen zag. Allebei ergens in de tachtig, lopend met een stok of rollator. Er was geen dienst, geen priester, geen bijeenkomst. Ze gingen gewoon naar binnen, knielden(!) en begonnen te bidden. Alleen zij. En God. Dat vond ik ongelooflijk krachtig.

Geloof in moeilijke én goede tijden

Er wordt wel eens gezegd dat er meer gebeden worden gedaan in ziekenhuizen dan in kerken. Misschien is dat ook wel zo. In tijden van nood zoeken mensen vaak iets hogers, iets dat groter is dan henzelf. Iets dat hoop kan geven wanneer alles onzeker voelt. Maar ik probeer zelf ook dankbaar te zijn wanneer het goed gaat. Van die momenten waarop dingen in je leven gebeuren waarvan je voelt dat God daar een rol in heeft gehad.

Dankbaarheid uitspreken hoeft niet ingewikkeld te zijn. Soms kan een eenvoudig gebed al genoeg zijn. Het zijn namelijk juist die momenten van dankbaarheid die een geloof levend houden.

Geloof en generaties

Wat me soms wel verdrietig maakt, is dat het geloof in Nederland minder zichtbaar lijkt te zijn geworden. Niet zoals in Spanje, in ieder geval. Maar als ik in gesprek ben met oudere mensen, geeft dat me vaak weer hoop. Zij zeggen zonder aarzelen dat ze gelovig zijn. Geen twijfel, geen schaamte, geen relativering. Gewoon: ja. Dat vind ik prachtig. Waarom dat geloof sterker lijkt bij oudere generaties of in andere landen? Ik weet het eigenlijk niet. Misschien heb jij daar een idee over.

Maar wat is nou Aswoensdag?

Omdat ik na dat gesprek zelf ook nieuwsgierig werd, ben ik gaan opzoeken wat Aswoensdag precies betekent. Aswoensdag is de eerste dag van de veertigdagentijd in de katholieke kerk. Deze periode van ongeveer zes weken is een tijd van bezinning en voorbereiding op Pasen. Tijdens een dienst op Aswoensdag krijgen gelovigen een askruisje op hun voorhoofd. Dat as komt van verbrande palmtakken van het voorgaande jaar (Palmzondag). Het kruisje symboliseert nederigheid en vergankelijkheid — een herinnering dat het leven tijdelijk is. Vaak wordt daarbij een zin uitgesproken zoals:

“Gedenk, mens, dat je stof bent en tot stof zult wederkeren.”

Het klinkt misschien zwaar, maar het is vooral bedoeld als moment van reflectie: even stil staan bij het leven, bij fouten, bij dankbaarheid en bij de relatie met God.

Misschien voelen we het allemaal

Ik schreef eerder al dat spiritualiteit tegenwoordig soms makkelijker te behappen lijkt dan geloof — iets waar ik uitgebreider over schreef in mijn blog Religie vs Spiritualiteit. Maar diep van binnen weten veel mensen dat er meer moet zijn. Iets groters. Iets krachtigs. Soms drukken we dat gevoel weg. We gaan verder met ons werk, onze verwachtingen, onze agenda’s en to-do lijstjes. Tot er momenten komen waarop die laag ineens wegvalt. In een ziekenhuis. Bij een begrafenis. Of op een moment waarop het leven ons stil laat staan.

Dan lijkt geloof ineens weer te leven. Niet als traditie, niet als gewoonte, maar als iets rauws en echts. Misschien brengt dat rauwe ons wel steeds opnieuw terug naar dezelfde plek. Naar waar het allemaal begon. Naar de schepping. Naar de Maker. Naar de essentie. Naar God. Naar een geloofsovertuiging waarvan je je even niet besefte dat je die had.